Langs het historisch erfgoed van Lunetten
Wandelroute 4: Langs het historisch erfgoed
Deze wandeling gaat langs historisch en cultureel belangrijke locaties in de wijk.
De lengte van de wandeling is ongeveer 4 km en duurt ongeveer 1½ uur.
Veel wandelplezier!
Bron:
De wandeling betreft een geüpdatete versie van de wandelingen uit het inmiddels uitverkochte boekje 'Zwerven door Lunetten' in 2017 uitgegeven door de Natuurgroep Lunetten. De tekst is van deze wandeling is gemaakt door Maarten Brinkman.
Optioneel:
Om de route in je eigen navigatiesysteem op te nemen kun je onderstaande gpx en/of kml bestanden downloaden:
De wandelroute met beschrijving
Routestap 1.1
Begin van de wandeling
De wandelroute start bij sociaal-cultureel centrum de Musketon aan de Hondsrug.
Musketon
Sociaal-cultureel centrum de Musketon, gebouwd in 1983-1984, is een ontwerp van architect Peter Strijker.
Dit ontwerp is met inspraak van bewoners tot stand gekomen.
Het gebouw is een voorbeeld van structuralisme, een stroming in de architectuur die zich kenmerkt door kleinschaligheid en menselijke maat.
Bij oplevering bood het gebouw onderdak aan een buurthuis, een ouderenruimte, een jongerencentrum, een kinderdagverblijf, een peuterspeelzaal, een theaterzalen , op de verdieping, een openbare bibliotheek.
Markante elementen in het interieur zijn de theaterzaal, een voor die tijd typerende zitkuil en het kunstwerk, een tegeltableau van Willem Lensinck, dat de verandering van polder naar nieuwbouwwijk verbeeldt.
Op de hoek voor de ingang van de Musketon staat een gestileerde musketon van de kunstenaar Johan Wagenaar, een geschenk van Lunetten BV (samenwerkende woningbouwverenigingen bij de bouw van Lunetten)uit 1984.
Sinds 2026 is de Musketon een rijksmonument.
Experimentele woningen aan de Hondsrug
Steek het fietspad over naar het winkelcentrum. Terugkijkend zie je links aan de Hondsrug de ‘experimentele woningen’.
De ‘experimentele woningen’ van architectenbureau Kokon, zijn gebouwd volgens het ‘drager-inbouw-systeem’, een systeem waarbij de wanden in overleg met de (toekomstige) bewoners werden geplaatst (1981-1983) Ze staan aan Hondsrug, Zevenwouden, Furkabaan, en Ardennen/Oeral. Vooral in het begin trokken deze woningen veel belangstelling.
Het winkelcentrum is gebouwd in 1980-1981. De eerste winkels gingen open in november 1981
In 2008 is op het plein een nieuw kunstwerk geïnstalleerd: de ‘Bergen’ van Krijn Christiaansen en Jelske de Beer.
(Tot de verbouwing van het winkelcentrum in 2004-2005 stonden en lagen op het zuidplein van het winkelcentrum de objecten van deelopdracht B van het kunstproject Lunetten van de kunstenaars Koos Flinterman en Jan van Wijk:
een driehoekig open frame, een driehoek in de pleinbestrating, een houten vlonder en een betonnen rechtopstaande driehoek aan het water en een plaat van asfalt in de straat aan de zuidkant van de gracht.
In 2004 werden deze objecten verwijderd.)
Routestap 1.2
Loop door de passage tussen supermarkt Hoogvliet aan je linkerhand en kapsalon Brainwash aan je rechterhand.
Steek aan de andere kant van het winkelcentrum de straat Zevenwouden over
en ga rechtdoor naar Opsterland.
Ga bij de eerste straat rechtsaf (ook Opsterland)
en neem daarna het eerste pad linksaf over het binnenterrein.
Binnenterrein Kollumerland-Zevenwouden
Tussen Zevenwouden, Opsterland en Kollumerland ligt een binnenterrein dat typerend is voor Lunetten: een veldje met bomen, planten, en speeltoestellen.
De woningen aan Kollumerland hebben aan de zijde van het binnenterrein tuinen op de eerste verdieping.
Routestap 1.3
De naam Lunetten komt van de 'Lunetten op de Houtense Vlakte', de vier forten aan de zuidoost rand van de stad Utrecht die deel uitmaakten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en waarvan er twee in de wijk Lunetten liggen.
Ze zijn gebouwd tussen 1823 en 1826.
Behalve voor het afsluiten van het Houtensepad en de Koningsweg (en in latere jaren ook van de spoorlijnen naar Arnhem en 's-Hertogenbosch) dienden zij voor beveiliging van een zwakke plek in de Waterlinie: de Houtense Vlakte, een breed, hoger gelegen terrein ten zuidoosten van de stad Utrecht die niet te inunderen was.
(De woningen in Lunetten liggen op ongeveer 2 meter boven NAP)
Het woord 'lunet' komt van het Franse woord lune, dat maan betekent.
Een lunet is een klein, halvemaanvormig fort.
Sinds 2021 staan de lunetten, als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
Ga aan het eind van het binnenterrein linksaf naar Kollumerland en aan het eind van de straat rechtsaf onder het fietsviaduct door.
(In het viaduct zie je twee tegelschilderingen van Alexander van Noort.)
Ga na enkele meters schuin linksaf het voetpad, links en rechts door eiken geflankeerd, op
en ga bij de kruising van voetpaden schuin links over de houten brug.
Blijf dit pad volgen. Aan je linkerhand zie je tussen het groen fort Lunet IV.
Routestap 1.4
Het pad loopt, naar ontwerp van de landschapsarchitect Hans Pemmelaar, door vier hoge Italiaanse populieren, die een soort poort vormen naar het Beatrixpark.
Volg bij een splitsing van paden het linker pad tot je bij het fietspad komt.
Ga hier linksaf. Je bent nu op het Houtensepad.
Houtensepad
In de jaren 1631-1633 werd tussen Utrecht en Houten het Houtense Zandpad aangelegd.
Gewone mensen verplaatsten zich in die tijd hoofdzakelijk te voet, maar de wegen waren in natte perioden en in de winter slecht begaanbaar.
De provincie en de stad Utrecht pakten dit probleem aan door vanuit de stad zandpaden aan te leggen, waarvan het Houtense Pad er een was.
In 1839 werd het Houtense Zandpad een verharde ‘macadamweg’, de voorganger van het Houtensepad.
Routestap 2.0
Vanaf de brug over de fortgracht zie je rechts Lunet III en links Lunet IV.
Fort Lunet III
Fortgracht Lunet IV
Ga na de brug linksaf de Oude Liesbosweg in.
Rechts zie je het clubgebouw van Scouting Salwega, links langs het water een rij uitzonderlijk oude Canadese populieren uit de jaren dertig.
Terwijl populieren elders in de wijk na enkele decennia al vervangen moesten worden, hebben deze bomen een zeer respectabele leeftijd kunnen bereiken.
Paradoxaal genoeg komt dat door hun krappe, ongunstige standplaats, waardoor de groei van de bomen nagenoeg stil is komen te staan.
Daarna kom je langs Lunet IV.
Fort Lunet IV.
Op dit fort, dat toegankelijk is, is sinds 2015 een zorginstelling voor dagbesteding gevestigd.
Lunet IV is sinds 1969 eigendom van de gemeente Utrecht. In 2014 is het grondig gerestaureerd.
Wanneer het hek open staat, is het terrein vrij toegankelijk. Er is een lunchroom met een terras. Ook is er een wandelpad aangelegd, met doorkijkjes rond het fort.
Let ook op de grote meidoorns en de oude bomen. Aan de kant van het park groeit onder andere een plataan uit de jaren twintig
Routestap 2.1
Vervolg de Oude Liesbosweg, met aan je rechterhand eerst de door vrijwilligers van de Natuurgroep Lunetten beheerde ‘natuurtuin’ en daarna het Inundatiekanaal.
Inundatiekanaal
De Nieuwe Hollandse Waterlinie steunde op het inunderen (onder water zetten) van uitgestrekte terreinen.
Bij het inunderen werd het water via sluizen vanuit rivieren of vaarten in de polders gelaten.
Soms werden er speciale inundatiekanalen gegraven om het water snel naar het inundatieveld te kunnen voeren.
Het Inundatiekanaal in Lunetten is aangelegd tussen 1874 en 1880 en liep van de Schalkwijkse Wetering naar de lunetten. Het water uit de Lek kon via dit kanaal naar de lager gelegen gebieden aan de rand van Utrecht stromen.
Ga rechtdoor over de brug tussen de fortgracht en het kanaal, een onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Brug met stuw tussen fortgracht en Inundatiekanaal.
Water komt hier van de fortgracht het kanaal in. Het hoogteverschil is goed te zien; er zit een stuw met een schuif in de brug.
Er is een vispassage aangelegd om vissen de mogelijkheid te geven dit hoogteverschil te overbruggen.
Loop onder het viaduct door.
Het tegelkunstwerk ‘Tussen twee culturen’ in het viaduct is gemaakt door jongeren uit Utrecht-Zuid, in samenwerking met de beeldend kunstenaars Eline Janssen en Margot Berkman.
Routestap 3.1
Ga bij de kruising met een fietspad rechtdoor over het voetpad langs het kanaal
en loop bij de volgende kruising met een fietspad linksaf onder het viaduct, versierd met tegeltableaus van keramiekgroep ‘La Troupe’,
naar de Paddenstoel.
Op de plaats waar nu de Paddenstoel staat stond tot 1993 deelopdracht C van het kunstproject Lunetten: de tentoren van de kunstenaar Cornelius Rogge.
Het kunstwerk, geplaatst in 1979, moest in 1993 worden gesloopt, omdat het was doorgeroest.
In 1997 besloot de gemeente dat er op deze plaats een nieuw kunstwerk zou komen.
De bewoners van Lunetten konden kiezen uit drie ontwerpen. Winnaar werd ‘The Temple of Boom’ van de kunstenaar Rob Birza.
In september 2000 werd het kunstwerk, dat al snel de ‘Paddenstoel’ werd genoemd, ‘onthuld’ door het ontsteken van het licht dat er voortaan iedere avond in zou branden.
Ga achter de Paddenstoel rechtsaf de Simplonbaan op.
Aan je linkerhand passeer je de eerste woning van Lunetten.
Eerste woning van Lunetten.
In juni 1977 waren de eerste zeven woningen aan de Simplonbaan gereed. De bewoners van Simplonbaan 26 waren uitverkoren de eerste bewoners van Lunetten te worden. Op 29 juni 1977 kregen zij de sleutels van hun nieuwe woning.
Routestap 3.2
Ga verder over de Simplonbaan, steek de Dolomieten over en neem hierna het eerste voetpad linksaf naar het binnenterrein tussen Simplonbaan en Vogezen.
Aan het eind ga je eerst heel even naar links, Vogezen 7-11.
Op 17 april 1978 begon het Wijkgezondheidscentrum Lunetten in drie woonhuizen aan de Vogezen 7-11 met twee huisartsen, een tandarts, een praktijkassistente, een apotheker, een apothekersassistent en een fysiotherapeute.
Dit was een van de eerste wijkgezondheidscentra in Nederland.
Het Wijkgezondheidscentrum kreeg in mei 1990 een nieuwe behuizing aan de Oeral. Het nieuwe gebouw werd in december 1990 officieel geopend door koningin Beatrix.
Routestap 3.3
Vervolg de route in andere richting door Vogezen, steek Pyreneeën over en ga door de rode schaarhekken.
Je komt nu langs de basisscholen.
Scholencomplex
De oorspronkelijk plannen uit de jaren zestig gingen uit van zes kleuterscholen en negen lagere scholen, samen vijftien terreinen. Het definitieve bestemmingsplan Lunetten van 1974 zag er heel anders uit.
Om ruimte te sparen en om samenwerking te bevorderen kwamen er drie kleuter- en basisscholen - een openbare, een katholieke en een protestants-christelijke - in één scholencomplex (gebouwd 1977-1978), een situatie die destijds in Nederland uitzonderlijk was.
In augustus 1978 gingen de scholen open.
In 2026 is de protestants-christelijke basisschool definitief gesloten
Routestap 3.4
Loop na het scholencomplex rechtdoor tot het einde van de straat,
ga daarna linksaf Jura in
en vervolgens rechtsaf Cevennen in.
Daarna rechtdoor, Himalaya en Rocky Mountains, tot je bij de Simplonbaan uitkomt.
Steek de Simplonbaan over en ga linksaf het trottoir op
Het zuidelijk deel van Lunetten had volgens de oorspronkelijke plannen een soort villabuurt moeten worden.
Door het instorten van de woningmarkt rond 1980 moesten de plannen drastisch worden herzien.
In plaats van grote, luxe koopwoningen kwamen er in dit deel van de wijk juist veel goedkope, kleine huurwoningen.
De hoogbouw aan de Simplonbaan is daar een voorbeeld van.
Routestap 3.4
Ga bij het punt waar de weg een bocht naar links maakt, rechtdoor het voetpad op, dat na enkele meters naar rechts buigt en het water volgt,
ga daarna linksaf over de houten brug.
Ga na de brug rechtsaf. Recht voor je zie je stadsboerderij Koppelsteede.
Het terrein van stadsboerderij Koppelsteede en de straat Lombardije zijn eeuwenlang de locatie geweest van hofstede (boerderij) De Koppel.
De eerste hofstede dateerde uit de 14de eeuw.
Tot in de 19de eeuw is De Koppel het enige bewoonde gebouw geweest in het gebied dat nu Lunetten is.
De boerderij is in het midden van de jaren zestig gesloopt.
Rechts zie je de Koppeldijk, een weg die dateert uit de middeleeuwen.
Koppeldijk.
De Koppeldijk, die waarschijnlijk uit de 11de eeuw dateert, was een onderdeel van de middeleeuwse weg tussen Utrecht en de Lek.
Deze dijk vormde de grens tussen de ontginningsgebieden Grote Koppel en Kleine Koppel.
Op de kruising is een kunstwerk aangebracht.
Deelopdracht D van het kunstproject Lunetten: houten markeringen van de kunstenaar Henk Lampe op de kruising van twee historische verbindingswegen: het Houtenspad en de Koppeldijk.
Dit kunstwerk is intussen zo goed als verdwenen.
Routestap 4.1
Ga nu linksaf het fietspad op.
Het pad wordt geflankeerd door essen, die ouder zijn dan de wijk.
Loop langs Lombardije aan je rechterhand en Catalonië aan je linkerhand en ga aan het eind van het fietspad rechtsaf naar Tirol.
Neem het trottoir aan de rechterzijde van de straat.
Aan het pleintje, tegenover Lombardije 2 -12, staan drie leilinden uit de jaren veertig. Waarschijnlijk stonden ze op het erf van boerderij De Koppel.
Routestap 4.2
De straat gaat met een bocht naar links.
Aan de sloot staan markante oude wilgen.
Aan beide kanten van de straat zie je de Oud-Wulvenbroekwetering.
Oud-Wulvenbroekwetering.
De Oud-Wulvenbroekwetering is een combinatie van een oude arm van de Rijn en een afwateringskanaal dat werd gegraven in de periode van de grote ontginningen ten zuiden van Utrecht (11de-12de eeuw).
Routestap 4.3
Steek ter hoogte van het speelveldje met tafeltennistafel de straat over
en neem het voetpad met de Oud-Wulvenbroekwetering aan je linkerhand.
Neem het derde pad links, net voor het grote trapveld, (5)
ga over de houten brug, rechtdoor over het pad langs het water,
steek de Furkabaan over
en ga via de rode schaarhekken verder over het pad langs het water.
Aan het eind van het pad rechtsaf over de houten brug
en daarna gelijk linksaf langs het water en een rij knotwilgen.
Op het eind van het pad zie je aan de overkant links het scholencomplex en een kunstwerk.
Deelopdracht A van het kunstproject Lunetten, tussen de gymnastiekzaal en het scholencomplex: stenen golven en een speelplaats over het water en een spits, van de kunstenaar Bas Maters.
Ga rechtsaf naar Goeree.
Rechtdoor waar Goeree overgaat in Treek.
Aan het eind van de straat kom je weer bij de Musketon.
Op de kruising van fietspaden zie je links het wijkgezondheidscentrum.
Wijkgezondheidscentrum
Als je rechtsaf gaat over de Hondsrug kom je weer bij de ingang van de Musketon.
Je bent nu aan het einde van de route: Je wandelde "langs historisch erfgoed van Lunetten".
We hopen dat je genoten hebt!
Klik hier voor Klik hier voor de andere wandelingen door Lunetten.
Bedankt en nog veel wandelplezier !